را حساب كند و خمس درآمد هر سال را بعلاوه همه درآمد خمس سال قبل را بدهد ، زيرا خمس سال قبل را كه نپرداخته جزء مالش بوده و با آن تجارت نموده است . مثلًا اگر آخر سال اوّل همه مال صد هزار تومان ارزش دارد ، و آخر سال دوّم دويست هزار تومان ارزش دارد ، بيست هزار تومان براى سال اوّل بدهكار است ، و از صد هزار تومان سال دوّم بيست هزار تومان آن سود خمس سال اوّل است ، و شانزده هزار تومان نيز براى هشتاد هزار تومان منافع سال دوّم بدهكار است . پس در آخر سال دوّم پنجاه و شش هزار تومان بدهكار است . و به همين حساب سالهاى بعد . و اگر نتوانست حساب كند بايد با حاكم شرع مصالحه كند و بنابراين بهتر است آخر هرسال حساب كند مگر اين‌كه نگه داشتن آن جنس متعارف باشد . مسئله 1889 - اگر قيمت جنسى كه براى تجارت خريده ، بالا رود و آن را نفروشد و در بين سال قيمتش پائين آيد خمس مقدارى كه بالا رفته بر او واجب نيست . مسئله 1890 - اگر قيمت جنسى را كه براى تجارت خريده ، بالا رود و به اميد اين‌كه قيمت آن بالاتر رود بيش از معمول نگه دارد و يا حتى تا بعد از تمام شدن سال ، آن را نگه داشته و نفروشد و در سال بعد قيمتش پائين آيد خمس مقدارى را كه بالا رفته بر او واجب نيست . مسئله 1891 - اگر مثلًا درختى كه خريده و خمسش را داده يا ارث به او رسيده ، نماء منفصل پيدا كند مثلًا ميوه بياورد آنچه از مخارج سالش زياد بيايد خمس دارد . و اگر درخت نموّ كند يا گوسفند چاق شود نمو و چاقى از درآمد سالى است كه آنها را مىفروشد و اين حكم در هر دو مورد در صورتى است كه مقصود او از نگهدارى اصل مال كسب درآمد باشد و اگر مقصودش فقط استفاده براى زندگى خود باشد ولى زياد بيايد و بفروشد نيز بنابراحتياط واجب خمس آن را بدهد . مسئله 1892 - اگر با پول مخمّس ، يا پولى كه خمس ندارد ، مثل ارث و مانند آن ، باغى احداث كند يا گوسفندى بخرد براى آنكه بعد از بالا رفتن قيمتش بفروشد ، بايد خمس نماء متّصل و منفصل يعنى ميوه ، و نموّ درختها ، شير و پشم و چاقى گوسفند و همين‌طور زيادى قيمت آن را پس از فروش بدهد . بلكه اگر قصدش اين باشد كه از ميوهء درخت و شير و پشم گوسفند استفاده كند . نيز بايد خمس نماءات آن را چون ميوه و شير و پشم اگر زائد بر مخارج سال شد و همين‌طور خمس قيمت اضافى آن را اگر پس از فروش از مخارج سال زياد بيايد بدهد .